Przyzwyczajeni
jesteśmy, iż Biegły uczestniczy w tych kościelnych procesach o
nieważność małżeństwa, które przebiegają z tytułu wady zgody w postaci niezdolności natury psychicznej (kan. 1095 KPK), przeszkody impotencji (kan.
1084 KPK), bądź w trakcie procesu o rozwiązanie małżeństwa zawartego a
niedopełnionego. Tymczasem wydaje się, iż dobrze byłoby, aby poszerzyć
Jego udział przy innych tytułach, o ile to byłoby zasadne. I w tym
momencie nie chodzi o taką Jego formę aktywności, o której przy okazji
innych rozważań (w kontekście pomocy dla Stron procesowych; przy ew.
pojednaniu itp.), co o Jego pomoc przy wydaniu wyroku przez Sędziów,
stąd użyty termin w temacie: „nadzwyczajny” udział (w znaczeniu nie udziału zwykłego). I tą kwestią zajmiemy się pokrótce w niniejszych rozważaniach.
Pierwszą grupą wad jest grupa dotycząca błędu. Chodzi o błąd co do małżeństwa (kan. 1096 KPK), co do osoby współmałżonka (kan. 1097 §1 KPK).
Chociaż wydawać by się mogło, iż Ekspert przy tych przyczynach nie
będzie miał, kolokwialnie mówiąc, dużego pola do popisu, to mimo
wszystko może okazać się On pomocny. Odnośnie błędu prawnego, to
pomoc Jego mogłaby polegać na wyjaśnieniu, biorąc pod uwagę
okoliczności przede wszystkim miejsca, czym taki błąd został spowodowany
(podobnie można wnioskować przy błędzie odnośnie istotnych przymiotów małżeństwa oraz sakramentalności:
kan. 1099 KPK). Natomiast, gdy miejsce w żadnym razie nie tłumaczy
jakoś tej ignorancji, pomoc Jego polegałaby na wyjaśnieniu, może nawet
na podłożu psychologicznym, przyczyny tej niewiedzy/przyczyny dla tego
błędu. Jak widać zaledwie już na tym przykładzie, to niekoniecznie
chodzi tylko o Biegłego w zakresie psychologii/psychiatrii, ale i
kompetentnego w innej dziedzinie; po drugie, przez Jego udział może
nastąpić rzucenie całkiem nowego światła na sprawę, co w konsekwencji
może doprowadzić do nawet rozszerzenia przedmiotu sporu o nowy prawny
tytuł. Odnośnie błędu co do przymiotu osoby (kan. 1097 §2 KPK),
to można wysunąć podobny wniosek, co powyżej, o przyjęciu takiej
aktywności przez Eksperta, dzięki której wyjaśniłoby się na jakiejś
płaszczyźnie istnienie tego źródła dla zajścia tegoż tytułu. W podobnym
tonie można mówić przy tzw. zgodzie warunkowej (kan. 1102 KPK).
Inną funkcję Biegłego upatruję przy tych defektach małżeńskiego
konsensu, które „zahaczają” o tzw. mijanie się z prawdą. Chodzi
mianowicie o: podstępne wprowadzenie w błąd (kan. 1098 KPK) oraz o jakiś rodzaj symulacji
(kan. 1101 KPK). Także i tym razem niemówienie prawdy w kontekście
tego, co ma się wydarzyć (zawarcie małżeńskiego związku) może dać asumpt
do zastanowienia się dzięki Ekspertowi: czy czasem nie jest to
powiązane z jakąś nieprawidłową osobowością, co przyczyniłoby się do
wprowadzenia do procesu nowej przyczyny. Nie ma większego problemu, gdy
proces przebiega z kilku przyczyn, ale nawet i wówczas, wyjaśnienie
kłamstwa np. nieprawidłową osobowością, stanowi o wzmocnieniu i
przewadze jednego tytułu nad drugim, słowem stanowi pomoc dla
wyrokujących Sędziów.
Dużą rolę Biegły może odegrać również wtedy, gdy małżeństwo zawierane jest na skutek przymusu oraz bojaźni
(kan. 1103 KPK). Gdyż być może, owa bojaźń bardziej wynika z zaburzonej
osobowości aniżeli z przymusu, co, w sytuacji objęcia przez proces
tylko jednej przyczyny, w tym przypadku objęcia go przez przymus i bojaźń, może on zakończyć się wydaniem wyroku negatywnego.
To konkretne przykłady stanowiące pretekst do spojrzenia na sprawę w
kontekście kilku przyczyn równocześnie, jak i będące naukowym
wyjaśnieniem pewnych postaw/zachowań. Ale nie tylko wówczas Ekspert ma
jakąś funkcję. I tak odnotowuje się, iż, gdy Strona/Strony,
Świadek/Świadkowie zeznają po raz drugi to Ich zeznania są jakby inne od
tych pierwszych; czasami wyolbrzymiają pewne fakty – w zależności od
przyczyny – i nie chodzi bynajmniej w tym momencie o stworzenie przez
siebie warunków do uzyskania pomyślnego wyroku. Także i w tych momentach
Biegły wyczulony na pewne mechanizmy może stanowić pomoc.
Jak
widać na tych zaledwie kilku przykładach: dzięki udziałowi Biegłego
proces może stać się jeszcze bardziej merytorycznym. Oczywiście ten
środek dowodowy nie należy przeceniać, bowiem i Biegły może popełnić
pewne błędy, które z kolei winny zostać podkreślone przez sam Sąd i
wyjaśnione w sentencji Wyroku.
Na ten temat m. in. w:
W. Góralski, Matrimonium
facit consensus. Z orzecznictwa Trybunału Roty Rzymskiej w sprawach o
nieważność małżeństwa rozpoznanych z tytułów dotyczących zgody
małżeńskiej (1991-2013), T. 2, Płock 2014.
Komentarze
Prześlij komentarz