WYWIAD z Infor - 2 - niezdolność natury psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich

1. Jak w najprostszych słowach można zdefiniować niezdolność natury psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich?

Czasami najlepszym rozwiązaniem jest to najprostsze, czyli podejście literalne. Jak sama nazwa wskazuje niezdolność to nie bycie w stanie, aby podjąć to, co składa się na istotę małżeństwa, na istotę rodziny. Natomiast, posiłkując się już fachową wiedzą, to warto dodać pewną garść kolejnych informacji, a mianowicie:

• niezdolność natury psychicznej to jedna z wad zgody małżeńskiej;
• aby mówić o prawdziwej jej postaci, to musi ona spełnić pewne wymogi, tj: istnieć przed zawarciem małżeństwa (uprzedniość), mieć charakter ciężki oraz absolutny. To ostatnie oznacza, iż nie chodzi o niezdolność do życia z konkretną osobą, co o niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich. Innymi słowy, bez względu na to, z kim niezdolna Strona związałaby się, będzie Ona niezdolna, zaś małżeństwo nieważne;
• mówiąc o istotnych obowiązkach małżeńskich winno się wymienić, bez wchodzenia w szczegóły, takie jak: dobro współmałżonka, dobro potomstwa, wzajemna pomoc, dobro wierności, jedności, nierozerwalności.

2. Mówiąc o tej przyczynie ma się wrażenie, iż jest to pojęcie o bardzo szerokim zakresie. Czy w praktyce oznacza to, iż można tu zaliczyć niemal każde nieprawidłowe zachowanie małżonka?

Faktycznie, tak można to rozumieć, ale może okazać się to jednak błędne.

Weźmy prosty przykład: brak dochowania wierności małżeńskiej, czyli popularna zdrada. Z jednej strony, gdy dochodzi do zdrad, to owo zachowanie może faktycznie wynikać z niezdolności, taką jedną z jej form jest – przykładowo – uzależnienie od seksu (hiperseksualizm, a w ramach niego satyryzm, nimfomania), ale może ono również wynikać z symulacji, czyli z wykluczenia wierności, a to oznacza, ten ostatni przypadek, iż Strona jest zdolna do podjęcia wierności, jednak wyklucza ten element, nie chce jego dochować.

Sytuacja może być jednak też trudniejsza, a mianowicie, gdy Strona nie chce potomstwa. Na pierwszy rzut oka owo nie-chcenie to nic innego jak symulacja (czyli wykluczenie), ale czasami może to być spowodowane niezdolnością, np. jadłowstręt psychiczny. I w tym miejscu warto uczulić, iż gdy proces przebiega z niewłaściwego tytułu prawnego, to chociaż sprawa jak najbardziej rokuje na pozytywny Wyrok, to może zakończyć się jednak nie uznaniem nieważności małżeństwa.

3. Z jakimi przykładowymi rodzajami spraw  z tytułu niezdolności natury psychicznej obecnie spotyka się Pani najczęściej w swojej praktyce?

To jest bardzo ciekawe pytanie, wymaga jednak sięgnięcia do – jakby nie było – medycyny, tj. psychiatrii czy psychologii, gdyż w ich łonie bada się różnego rodzaju choroby, zaburzenia, nieprawidłowości, które z kolei można (ale niekoniecznie) zakwalifikować do niezdolności. Jeszcze inaczej mówiąc, to co może uchodzić za nieprawidłowość w w/w dyscyplinach wcale nie musi być już niezdolnością. Natomiast, wracając do postawionego pytania odnośnie do rodzajów niezdolności, to warto wymienić wspomniany powyżej hiperseksualizm, ale i różnego rodzaju inne uzależnienia, jak alkoholizm, narkomania, uzależnienie od Internetu, hazardu, od jedzenia, przeróżne choroby psychiczne (np. schizofrenia), ale i psychiczne zaburzenia (np. niedojrzałość, osobowość aspołeczna, zależna). Jak widać, niektóre wydają się jakby nowe, inne już bardziej znane. Przykładów jest faktycznie sporo, gdyż i medycyna czy psychologia są przebogate, jeśli chodzi o wypracowane przez nie wnioski w tej materii.

4. Często niezdolność daje o sobie znać już po ślubie. Co wtedy można zrobić?

Już wiemy, iż, aby mówić o prawdziwej postaci niezdolności, to winna ona istnieć przed ślubem. Zatem, gdy pojawia się ona w ścisłym słowa tego znaczeniu po ślubie, to nie jest to niezdolność, to nie powinno starać się o przeprowadzenie procesu z tytułu niezdolności w formie tej nieprawidłowości, która zapoczątkowana została przecież po ślubie. Takim jednym z przykładów jest powstanie jakiejś nieprawidłowości, ale dopiero na skutek tego, co było nieprawidłowe w małżeństwie. Może mieć miejsce jednak i inna sytuacja, a mianowicie, gdy niezdolność nie tyle zaistniała/pojawiła się dopiero po ślubie, co – kolokwialnie mówiąc – dała o sobie znać po ślubie, została jakby zauważona po ślubie, co więc nie wyklucza istnienia jej przed zawiązaniem węzła małżeńskiego jednakże w formie tzw. ukrytej. Od razu warto zapodać, jak ważną rolę odgrywa Biegły, widać to chociażby na tym przykładzie.

5. Jak przygotować się do procesu z tytułu niezdolności? Czy jest on trudniejszy dla małżonków?

Czy jest trudniejszy? Dużo zależy od nawet formy niezdolności, gdyż: gdy przykładowo chodzi o wspomnianą już osobowość aspołeczną, a wiemy z czym jest ona związana, czym się ona charakteryzuje (przywykło się mówić, iż Osoba z tego typu osobowością może urządzić z życia drugiego człowieka prawdziwe piekło), to faktycznie Strona – nazwijmy Ją – zdolna na nowo będzie musiała przedstawić to, co było dla Niej nieraz dramatem, co chciała wymazać już ze swojej pamięci, o czym chciała jak najszybciej zapomnieć. Po drugie, przy tytule tym zaleca się skorzystanie z opinii Biegłego, czasami Biegły wzywa Stronę, po której nie bada się rzeczonego defektu, co oznacza tym samym, iż kolejny już raz winna Ona stawić się w Sądzie, co po raz kolejny „narazi” Ją na przykre przeżycia. W ten sposób - wg mnie - można odpowiedzieć na to pytanie. Natomiast, jeśli już weźmie się pod uwagę etapy w procesie, to bez względu, z jakiego tytułu on przebiega, to procesy są pod tym względem do siebie podobne.

Z kolei odnośnie do przygotowania do procesu z tej przyczyny, to warto podejść do takiego przygotowania dwutorowo, tj.: z jednej strony, chodzi o zaakcentowanie tego, co jest treścią innej dyscypliny aniżeli prawo (wspomnieliśmy bowiem o nawiązaniu do medycyny, psychologii), jak i o – o ile nie przede wszystkim – zaakcentowanie czy dana forma niezdolności spełnia prawne wymogi, o których na samym początku przy okazji pytania pierwszego.

6. Czy orzeczenie niezdolności natury psychicznej po stronie jednego z małżonków uniemożliwi mu ponowny ślub kościelny?

Pytanie kolejny raz bardzo ważne. Przy niektórych tytułach rzeczywiście może, co nie oznacza, iż musi pojawić się zakaz zawarcia nowego małżeństwa. Nie oznacza to jednak, iż nie ma możliwości cofnięcia tegoż zakazu, niezdolność bowiem ma to do siebie, iż nie musi mieć charakteru trwałego (np. wspomniana też niedojrzałość). Co więcej, można postawić sobie pytanie: co w sytuacji zawarcia małżeństwa wbrew zakazowi? W takiej okoliczności małżeństwo jest ważnie zawarte (domniemanie), ale na sposób niegodziwy, co cały czas daje furtkę do starania się o uznanie tego małżeństwa za nieważne.

Warto przy tym dodać, iż zakaz nie ma na celu postawienia przeszkody, tamy do zawarcia kolejnego małżeństwa, co przede wszystkim ochronę przyszłego współmałżonka, ew. dzieci, czyli ochronę nowej rodziny.